Kvartskrystallar, orsakað av teirra serstøku piezoelektrisku ávirkan, hava ein lívsneyðugan leiklut á nógvum økjum. Teirra forrit fevna um eitt breitt úrval av há-tøkniligum økjum, eitt nú elektronikk, samskifti og loftrúmd.
1.Kvartskrystall-oscillatorar
Ein kvartskrystall-oscillator brúkar ein kvartskrystall sum kjarnu í eini resonansfrekvens-selektivari rás. Hesin oscillatorurin er gjørdur við at skera ein kvartskrystall nágreiniliga í tunnar skivur og festa metalplátur á yvirflaturnar á teimum. Virkismeginreglan hjá henni er grundað á umvendu piezoelektrisku ávirkanina: kvartskrystallar vibrera mekaniskt undir ávirkan av einum skiftandi elektriskum felti. Av tí at hvør kvartskrystallur hevur ein ávísan natúrligan vibratiónsfrekvens, hendir resonans, tá eitt álagt el-felt passar til hendan frekvensin. Hesin eginleikin ger kvartskrystallar til eitt ideelt val til há-neyvleika resonansfrekvens-selektivar rásir. Kvartskrystall-oscillatorar, orsakað av teirra framúr frekvensstabiliteti, hava ein lyklaleiklut í nógvum tólum, eitt nú vanligum frekvensgeneratorum, pulsteljarum og kvartsklokkum.
2. Kvartskrystall mikroheilivágur
Kvartskrystallmikrobalans (QCM) er eitt tól, sum brúkar piezoelektrisku ávirkanina av kvartskrystalli til at máta broytingar í elektroduflatamassa. Síðani tað varð innført fyrst í 1960-árunum, er tað vorðið eitt kraftmikið amboð til massuavdúking á nanogram-støði orsakað av ógvuliga høgu viðkvæminum. Arbeiðsmeginreglan hjá henni er, at broytingin í yvirflatumassanum á kvartskrystall-elektrodini verður umsett til eina frekvensbroyting av útgangs-elektriska signalinum hjá sveiggjrásini. Henda tilgongdin verður síðani greinað við hjálparútgerð sum teldum fyri at fáa mátiúrslit við høgum-neyvleika. Tí hevur kvartskrystallmikrobalansan ein lívsneyðugan leiklut á nógvum økjum so sum medisin, kemikaliuídnað, matvørur, lívfrøði, umhvørviseftirlit, ídnað og her.
3. Piezoelektriskur lívfølari
(1) Piezoelektriskur immunfølari
Arbeiðsreglan hjá piezoelektriska immunsensorinum er at festa mótevni ella antigen á yvirflatuna á kvartskrystalli og brúka serligu affinitetsreaktiónina millum antigen og mótevni. Tá antigenið ella mótevnið, sum skal mátast, samvirkar við fasta viðurkenningarevnið og framleiðir serliga adsorption, fer yvirflatamassabyrðan á krystallinum at vaksa samsvarandi. Henda broyting kann fylgjast við við frekvensbroytingini hjá sensaranum, og harvið áseta nøgdina av adsorberaðum mótevni ella antigeni.
(2) Piezoelektriskur genfølari
Grundreglan við piezoelektriskum gensensara til DNA-avdúking er at festa ein-streingjaðu DNA-sonduna á krystallflatanum. Tá DNA-sekvensin, sum skal uppdagast, er komplementerandi til hana, hendir hybridiseringsreaktion á flísini til at mynda tví-streingjað DNA. Henda gongdin fer at føra til eina øking í kristallmassa og broytingar í yvirflatuviskoelastisiteti. Hesar broytingar kunnu mátast við frekvensbroyting av sensaranum og netgreining.